Wat doe je met de as?

Eric is gecremeerd, wat overblijft is een koker met as en dan… Er zijn tegenwoordig veel mogelijkheden omtrent asuitstrooiing…Op het strooiveld bij het crematorium, of op een plek waar diegene graag kwam, er zijn zelfs mensen die de as van hun dierbare overal mee naar toe nemen en op iedere plek waar ze dan zijn een beetje as achterlaten. Die van Eric was ook een niet alledaagse. Tijdens onze laatste reis in Egypte hebben we besproken wat hij wilde, indien mogelijk wilde hij uitgestrooid worden in de zee in Egypte. 13 x zijn we samen naar Egypte geweest, het was zijn 2e thuis. IMG_0824 (1)De onderwaterwereld daar maakte hem gelukkig en ontspannen dus was het voor mij duidelijk dat ik er alles aan moest doen om zijn wens te doen uitkomen. Wanneer dan? Moest het aangevraagd worden? Had ik speciale papieren nodig? Pff er kwam nog best wat bij kijken. Op alles kwam een antwoord en kon het geregeld worden. Maar wanneer dan… De cirkel was rond om het op zijn geboortedag plaats te laten vinden, 16 maart 1956 kwam hij ter wereld, nu heb ik hem weer terug geven op deze dag, op de mooiste plek ter wereld voor hem en mij. Het viel me zwaar om hem te laten gaan, maar het was ook bijzonder en mooi. In een zee van bloemen heb ik zijn as uitgestrooid, maar het moment waarop we vertrokken van de plek brak ik. Wederom moest ik afscheid nemen en loslaten, maar het is goed zo, ik heb zijn wens kunnen inwilligen.

Geen tijd om te rouwen…

Geen tijd om te rouwen, is zo waar in de eerste periode na het overlijden. Eerst is daar natuurlijk het regelen van de uitvaart, hierna werd ik overvallen door enorme paniekaanvallen. 6 weken ben ik psychisch van de leg geweest omdat ik moeite had met de beelden en geluiden in mijn hoofd door de laatste weken van Eric’s leven en zijn moment van overlijden. Ik had enorm veel moeite met het feit dat mijn man zo ontzettend had geleden dat ik psychische klachten kreeg. Uiteindelijk werden de beelden minder door erover te praten met de huisarts en een psycholoog. Verdwijnen zullen deze beelden niet maar het is nu beter te verdragen, soms komt de woede en het verdriet van zijn lijden nog naar boven, hoe rot dat ook is is het ook nodig voor de verwerking.  IMG_5372b  Vervolgens kom je dan een beetje tot jezelf en is daar de administratieve rompslomp die afgewikkeld moet worden, dit heeft ruim 4 maanden geduurd! Wij dachten alles goed geregeld te hebben maar dat bleek toch niet helemaal zo te zijn. Neem bijvoorbeeld het appartement en de hypotheek, overal stond Eric’s naam op en niet de mijne. Dus ging ik door de molen die bureaucratie heet. Het heeft bijna 4 maanden geduurd voordat de hypotheekvertrekker mij kon vertellen of ik mocht en kon blijven wonen in het huis. Dan merk je wat een logge organisatie Nationale Nederlanden is. Je komt onderop de stapel te liggen en de wachttijd van behandeling van je cases is dan 4 maanden!!! Terwijl je juist in die periode behoefte hebt aan duidelijkheid opdat je weet of je kan blijven wonen of niet. Een keer of 20 contact opnemen helpt gewoon niet, want je bent niet de enige…Naast de hypotheekshit waren er ook de verzekeringen, abonnementen, lidmaatschappen etc…die gewijzigd cq opgezegd moesten worden, en als dat nou in 1 keer allemaal goed zou gaan…nee dus. Helaas was naast de administratieve shit nog andere shit wat zorgde dat ik niet aan rouwen toe kwam. Eric had 2 kinderen en een kleinkind, helaas hebben zij besloten na de uitvaart het contact met mij te beëindigen. Waardoor ik ook mijn oogappel Twan niet meer zie, ik ben dus niet alleen mijn man verloren maar ook een heel gezin, zij zijn toch ruim 13 jaar onderdeel van mijn leven geweest. De laatste 7 jaar heb ik ontzettend mogen genieten van onze kleinzoon Twan, regelmatig kwam ie logeren of ik haalde hem uit school en ging leuke dingen met hem doen. Naast dat ik rouw om Eric, rouw ik ook om het gemis van Twan. Het is dubbelop. Uit respect naar iedereen en hoop voor de toekomst, ga ik niet vertellen wat er precies is gebeurd. Laten we het erop houden dat het toch lastiger was dat ik Eric’s 2e vrouw was/ben. Helaas zorgde dit voor nog meer stress/spanning en enorm verdriet bij mij, waardoor ik niet bij het rouwgevoel kon komen. Ik zat in de overlevingsmodus, en zit daar soms nog steeds in geloof ik. Het is verdraaid moeilijk om het leven weer te leven, want de emoties krijgen nu meer de overhand, ik ben aan het rouwen schijnt…Rouwen het is een klote woord, want je kunt er niks mee. Er zijn zoveel verhalen over hoe rouwen in zijn werk gaat, maar het is voor iedereen en iedere situatie anders. Het is ook van te voren niet te zeggen hoe iemand gaat rouwen. Ik dacht het te weten, maar het liep totaal anders. IMG_5383bBij mij komen en gaan de emoties in golfbewegingen. Soms is het moeilijk me eraan over te geven, bang dat ik het niet aan kan. ‘Hoeveel verdriet kan een mens aan’ vroeg ik mezelf af een paar maanden geleden, ik weet nu dat ik veel kan hebben maar het is verdomd hard werken om niet te verdrinken.

 

Na alle administratie te hebben afgehandeld besloot ik weg te gaan uit Ede en dat betekende verkoop van het appartement waar Eric en ik lief en leed hadden gedeeld. Herinneringen die we samen gemaakt hebben zal ik altijd met me meenemen waar ik ook ga. Was het besluit moeilijk? Nee, ook al had ik fijne buren om me heen, het voelde niet meer als thuis. Iedere dag zat ik om half 6 te wachten tot Eric thuis kwam, en ik voelde dat dat niet weg zou gaan. Maar niet verwachtend dat het appartement binnen 3 dagen verkocht zou zijn, voelde ik wel opluchting. Het geeft mij nu nieuwe kansen (Later meer hierover).

De jongens…

IMG_5921 3De dag na de uitvaart moesten de jongens van Eric “gewoon”….een competitie wedstrijd voetballen. Er was aan mij gevraagd of ik dat wel wilde, ik besloot dat het gewoon door moest gaan want dat is wat Eric gewild zou hebben, dus werd er gespeeld. Wij als familie werd met de uitvaart gevraagd of wij aanwezig wilde zijn. We waren met z’n allen aanwezig. De jongens kwamen met het door Eric ontworpen doek het veld op, wij er achteraan. Er klonk een in memoriam door de veldspeakers gevolgd door een minuut stilte. Ontzettend mooi en bijzonder om samen met de jongens en het begeleidingsteam daar op de middencirkel te staan. Ik en de kinderen kregen een bal gesigneerd door alle spelers en staf. Ik heb ze toegesproken en bedankt en aangemoedigd dat ze moesten winnen. En dat gebeurde, mooier kon het eerbetoon niet zijn. Nu na een half jaar ervaar ik nog steeds steun van diverse jongens en ga ik nog regelmatig kijken bij VV Bennekom, hoe raar en moeilijk het soms ook is om Eric niet op zijn vertrouwde plekje in de dugout te zien zitten of het veld in te zien lopen bij een blessure. En toch is het ook fijn om daar te zijn, Eric zijn geest is nog steeds voelbaar daar en zolang ik dat ervaar zal ik blijven gaan.IMG_5883 2

De uitvaart

Na een tijdje van afwezigheid heb ik weer tijd en ruimte in mijn hoofd om te schrijven. Ik ben naar ons geliefde Egypte geweest om zijn as daar uit te strooien op zee, dit was zijn laatste wens. Later meer hierover.

Tijdens onze bijzondere laatste reis naar Egypte, heeft Eric mij verteld wat hij wilde voor zijn uitvaart. Ondanks dat je dit soort gesprekken liever niet wilt voeren, was het toch fijn om te weten wat zijn wensen waren. Het bleken bijzondere, mooie maar ook uitdagende wensen te zijn. Eric Baas18Hij wilde de uitvaart bij zijn voetbalclub VV Bennekom, in de kantine. Dankzij uitvaartonderneemster Dineke de Ruiter, VV Bennekom en diverse vrienden en familie werd het een waardig afscheid. Zijn ziekte was zeer onwaardig maar de uitvaart was mooier dan hijzelf had kunnen wensen. Meer dan 300 mensen kwamen afscheid van hem nemen en brachten mij steun en kracht. Je zou denken dat het moment van overlijden definitief aanvoelt maar op de dag van de uitvaart ervaarde ik het intense verdriet en gevoel van een definitief afscheid nog veel meer. Bijvoorbeeld toen hij voor de laatste keer ons huis verliet, het besef dat hij nooit meer zou terugkeren op de plek waar wij na ons trouwen een leven samen opbouwde. Met een uitvaartbus kwamen we aan bij VV Bennekom, nadat iedereen afscheid had genomen van Eric, reste voor ons de taak om de kist definitief te sluiten, weer zo’n definitief afscheidsmoment, verrot moeilijk want het is het laatste moment dat je iemand nog kunt aanraken en zien.Eric Baas47 Maar je weet dat het moet dus doe en kun je het. Maar van binnen werd ik verscheurd, ik weet niet goed hoe ik het heb kunnen doen zoals zoveel dingen later. De uitvaart bestond uit een mengeling van liedjes, verhalen, speeches etc door zijn kinderen, kleinzoon, moeder, vrienden, en ook ik heb gespeecht. Mijn gevoel zei dat ik dit moest doen. Maar toen het moment daar was, voelde mijn benen pap. Ik dacht ‘kom op San, je kan dit’ na 2 zinnen voelde het alsof ik ineens gedragen werd, was het Eric die mij hielp? Ik voelde ineens een kracht, die ik niet kende. Maar het was genoeg om dit te doen, net zoals daarvoor de kist sluiten. Soms ervaar je dat je sterker bent dan je dacht! Na de plechtigheden volgde een condoleance samenzijn met de door Eric geliefde liedjes op de achtergrond en met een drankje. Eric Baas136Men kon op de kist wat persoonlijks schrijven. Aansluitend onder een boog van rode rookfakkels door, werd voor de aanstaande crematie de kist na de uitvaartbus gebracht terwijl zijn lievelingsnummer you’ll never walk alone te horen was.
Dan rest er nog het laatste wat gedaan moet worden. Want het voelt als moeten, je werkt voor je gevoel ook een draaiboek af. Het moet gebeuren, want je kunt hem niet bij je houden ook al schreeuwt alles in je lijf dat hij moet blijven. Uiteindelijk sta je dan als naasten in het crematorium om de kist heen, met alle persoonlijke schrijfsels erop. Afscheid nemen van Marco Borsato wordt gedraaid, hoe mooi nummer ook maar toch moet/neem je afscheid. De kist ging zakken en ik voelde me ondanks de aanwezigheid van mijn dierbaren alleen, alsof de ene helft van mijn hart weggerukt werd. Uiteindelijk heb ik hem tot hij de crematieoven inging bijgestaan. Ik dacht dat ik het eng zou vinden maar het werd met veel respect en rust gedaan, ik heb het uiteindelijk niet als eng of raar ervaren, waardoor het nu een waardevolle herinnering is.Eric Baas129

Mijn baasje is niet meer…

Mensen rouwen maar dieren ook, in ieder geval onze teckel Spikey. 10 jaar geleden haalden we Spikey uit een asiel, waar hij 1 jaar oud net een paar dagen verbleef. Ik werd kijkend naar zijn foto op de site van het asiel meteen verliefd. Ik zei tegen Eric; ‘die gaan we halen’, Eric; ‘je denkt toch zeker niet dat ik met een teckel ga lopen!’ Uiteindelijk bleek het liefde op het eerste gezicht. Het uitlaten ging soms met enige tegenzin, maar wat waren zij maatjes. IMG_1336Ode aan het levenToen Eric net was overleden en hij opgebaard lag in de woonkamer, wilde Spikey bij zijn baasje kijken. Hij bleef steeds kwispelend en omhoog kijkend bij het bed van Eric staan. Ik had weleens gehoord dat honden afscheid nemen van hun overleden baasje, maar ik had niet kunnen bedenken hoeveel verdriet Spikey zou hebben. 2 dagen na het overlijden zette ik Spikey op het bed bij Eric, hij liep langs het lichaam van zijn baasje omhoog naar zijn gezicht. Voorzichtig ging hij snuffelen aan zijn ogen, oren en mond. Hij liep weer naar beneden en ging op de benen van Eric liggen. Hij krapte met zijn pootje over de lakens waaronder de handen lagen. Ik sloeg het laken terug en Spikey duwde zijn neus onder de handen van zijn baasje, maar er kwam geen reactie, baasje aaide niet meer. Vervolgens zag je het verdriet op het snoetje van Spikey, hij had tranen, rode ogen en neusje. Hartverscheurend om te zien dat ook hij besefte dat zijn maatje er niet meer was. Vervolgens heeft dit tafereel zich iedere dag herhaald tot aan de uitvaart. Na de uitvaart was Spikey Spikey niet meer hij werd met de dag meer down, lusteloos en wilde niet wandelen etc.. Hij kreeg zelfs epilepsie, wat hij nooit eerder had. Nu zit hij sinds een paar maanden aan de antidepressiva. Want ook hij was ontroostbaar net als zijn bazinnetje. Nu bijna 5 maanden later gaat het beter met hem. Maar wanneer ik een filmpje op mijn telefoon afspeel van Eric en Spikey zijn stem hoort, wordt ie onrustig en zie je dat hij verdrietig wordt. Net als ik, is Spikey ook een maatje verloren…

Hij is niet meer…

Dood, en dan. Er wordt een arts gebeld om de dood officieel vast te stellen. De overige naasten en uitvaartonderneemster worden gebeld. En daar zit je dan ’s nachts met z’n allen, elkaar huilend in de armen vallend. Gedachtes en gevoelens wisselen elkaar af. Ongeloof, intens verdriet, maar ook opluchting, opluchting het voelt raar, want je wilt je man niet kwijt , maar opgelucht voor hem dat hij niet meer lijdt. Maar het voelt zo dubbel. Ik zeg tegen mezelf hij heeft nu rust, maar die rust voelt ook raar want het past niet bij hem. Nooit was hij helemaal rustig door zijn ADHD! En nu…geen beweging geen geluid niks meer. Nadat iedereen tegen de ochtend weer weg is, toch nog maar weer even naar bed. Maar wat is het moeilijk en raar als je man net is overleden.  Eten slapen boodschappen doen, het voelt als verraad! Want hij kan het niet meer en ik leef door. Ik moet door, maar mijn eerste gevoel na zijn overlijden was: ‘Ik ga mee met je, ik wil niet achterblijven’ Maar dat is natuurlijk niet de realiteit. Na een paar uur komt de uitvaartonderneemster en bespreken we wat er gebeuren moet. Ik voel me leeg en schiet in de overlevingsmodus. De eerste dag dat Eric niet meer leeft komen familie en vrienden langs om tja…om wat…kijken? Condoleren? Ik beleef het niet echt. Het lukt ook niet om iedereen onder ogen te komen, het is even te veel. Ik moet nog de afgelopen nacht, de laatste nacht van Eric laten bezinken. En dat lukt niet echt. Ik duw het weg. Dus vlucht ik even naar de buurtjes om de rust op te zoeken. Eric blijft thuis opgebaard, wat hij en ik wilde. Het is fijn maar ik moest er wel aan wennen, hij is er wel maar ook weer niet. Maar wat ben ik nu blij dat ik dat zo gedaan heb. Ieder moment wanneer ik dat wilde kon ik hem aanraken, bij hem zijn zolang dat nog kon. Het was niet eng om een lijk in huis te hebben, want zo zag ik hem niet. Hij is dood maar nog steeds kon ik hem aanraken wanneer en hoelang ik dat wilde. 2e dag moest er actie ondernomen worden, ik zou en moest zelf de rouwkaart maken, maar ik blokkeerde. Dankzij Dineke (uitvaartonderneemster) kon ik de kaart toch maken. Samen hebben we achter de laptop gezeten, ik gaf aan wat ik in mijn hoofd had en zij voerde het uit. Het was voor mij belangrijk om dit te doen. 3e dag werden de enveloppen geschreven, ik wilde daar niet bij zijn en ging de stad in. Waar ik me normaal gewoon prima bij voelde, was het nu raar en voelde ik boosheid. Toen ik in de stad liep, was het alsof ik stilstond en iedereen maar door rende. Mijn wereld stond stil en alles om me heen ging door alsof er niets was gebeurd. Ik wilde schreeuwen ‘weten jullie wel dat mijn man overleden is’! De volgende dagen werden in beslag genomen door de uitvaart uitdenken en bespreken. Ik heb die week niet echt beleefd. Ondanks dat ik veel hulp had, moesten mijn hersenen overuren draaien en kon ik door de drukte nog niet stilstaan bij het feit dat hij er straks echt niet meer zou zijn…

Laatste levensfase…

Na de 4-daagse slaat de ziekte hard om zich heen, pijnstilling is nodig. Oxycodon is de eerste stap naar de laatste fase. Diverse keren met enige spoed naar de huisarts en eerste hulp vanwege pijnklachten confronteert ons dat het ineens ernst wordt. Het gevecht was begonnen. Nog steeds probeerde Eric zoveel mogelijk uit een dag te halen, maar zodra de avond en nacht er aan kwam ging het vaak mis. Nachten hebben we samen op de rand van het bed gezeten, hij van de pijn en angst, ik om hem vast te houden, te troosten, en hem te geven wat hij op dat moment nodig had. Hij kon en wilde niet het besef binnen laten komen dat het einde naderend was. Ik vond het ook moeilijk maar ik heb vanaf de diagnose in de ‘Eric modus’ gestaan, ik was alleen maar bezig alles voor hem zo comfortabel en gemakkelijk mogelijk te maken. Ik deed er even niet toe vond ik. Ik vertelde mezelf  dat ik mocht instorten als hij er niet meer zou zijn maar nu even niet. En zo kon ik door, voor hem voor mijn allerliefste man. En ik zou het zou weer doen. Maar ik ga het niet mooier maken dan het was. Hij had de ziekte, de pijn, de ellende maar om een naaste van een kankerpatiënt te zijn was loodzwaar. Ik wilde alles voor hem doen, wat dan ook. Want ik kon die klote ziekte niet wegnemen maar ik kon er wel voor hem zijn. Maar hij wilde vaak geen hulp, wilde geen adviezen horen. Dat was vaak het moeilijkst dat hij geen hulp wilde.

IMG_56703 weken voor hij uiteindelijk zou overlijden kwam hij voor het eerst in het ziekenhuis te liggen voor de ondraaglijke pijnen in zijn buik. Inmiddels had hij al een paar weken morfinepleisters, maar het was niet voldoende. Vervolgens kwamen daar ook bijwerkingen van de medicatie bij die hem nog zieker maakte. In het ziekenhuis ging hij aan de morfinepomp, ‘de pomp’ waarvan hij in zijn euthanasie verklaring had aangegeven dit niet te willen. Maar hij heeft volgens mij toen gedacht, dit is tijdelijk. Maar ik wist dat zodra de pomp eraan ging, het einde naderde. Na een nieuwe scan werd duidelijk dat de tumoren enorm gegroeid en toegenomen waren, ook in zijn longen. Zelfs na dit nieuws wilde hij niet horen/weten hoe het er echt voor stond. Regelmatig zei hij; “ik ga de wedstrijd niet winnen, maar ik ga wel voor de verlenging en met penalty’s zal ik verliezen” dat was het enige wat hij uitte, over het naderende einde konden we het niet hebben. Dat vind ik tot op de dag van vandaag jammer. Maar ik had gewoon te respecteren waar hij over wilde praten vond ik, hij was degene die ziek was. Wat ik voelde en dacht mocht er niet toe doen. Maar dat is dus als naaste heel erg moeilijk, je eigen gevoelens en gedachtes wegduwen. Want het was bij mij ook een chaos in mijn hoofd en tegelijkertijd moest ik helder zijn voor hem, omdat hij dat niet meer volledig was door de medicatie.

Ik heb nu het idee dat ik die laatste 3 weken in een roes heb beleefd, ik moet mijn best doen om alles naar boven te halen. In de eerste 2 weken van zijn opname mocht en kon er nog wel bezoek in het ziekenhuis komen, in de 3e week was er alleen nog maar ruimte voor directe naasten. Moeilijk was ook de mensen die hem nog graag wilde zien maar die ik moest vertellen dat dat niet meer kon. Hij kreeg in de 2e week de chemo die hij zelf zo graag nog wilde. En aan het einde van de 2e week werd hij zelfs uit het ziekenhuis ontslagen, niet dat dat verstandig was. Maar er was een belangrijke reden waarom hij naar huis mocht. IMG_5712Hij zou een dag later naar zijn club Feyenoord gaan om een wedstrijd bij te mogen wonen als VIP, en hij zou zijn grote idool Gerard Meijer (oud-verzorger) van Feyenoord gaan ontmoeten. Dit alles had zijn vriend Ronald geregeld, we zouden met een paar mensen gaan. Het zou geweldig worden. Maar op de avond dat we bij Feyenoord zouden zitten, zaten we op de spoedeisende hulp, Eric verging van de pijn. Dus het ging niet door, wat was hij teleurgesteld. Hij werd weer opgenomen op de afdeling oncologie. Weer aan de pomp maar nu met een veel hogere dosis en nog meer pompen met andere medicatie. Inmiddels at en dronk hij al bijna niet meer. Het ging niet meer. 2 dagen later zou hij in een lichamelijke en geestelijke crisis komen waardoor hij niet meer kon en dus aangaf ook niet meer te willen (hoe en wat heb ik in de blog over euthanasie verteld) Uiteindelijk wilde hij naar huis, en na dramatische dagen in het ziekenhuis gehad te hebben, heb ik hem naar huis gehaald. In het ziekenhuis waren ze te voorzichtig met het ophogen van medicatie, waardoor Eric helaas onnodig heeft geleden de laatste week. Gelukkig wist de huisarts mij te overtuigen om hem naar huis te halen. Zodra hij thuis kwam, had de huisarts de inmiddels 3 pompen flink opgeschroefd waardoor hij comfortabeler zou zijn. Maar de kanker had andere plannen, de pijn, de onrust was er niet onder te krijgen. Het werden 2 dagen waarin hij tot het laatst zich aan het leven probeerde vast te houden maar de kanker overduidelijk aan het winnen was. Hoe anders had hij maar ook ik deze laatste fase voorgesteld. De laatste week was ik mijn man al aan het kwijt raken door de pijn en de medicatie, communiceren was moeilijk en echt contact met mijn man was al weg. De ziekte had hem al van me afgenomen, al voor dat hij overleed.

De 3e nacht werd ik ’s nachts door de zuster uit bed gehaald, ze zei; “Sandra je moet wakker worden, het is zover” Ik had 2 uur daarvoor een rustgevend middel ingenomen dus ik was niet gelijk alert. Ik schijn nog zittend in mijn bed gezegd te hebben “nou dat zal wel meevallen, hoe zo dan?” Ik was nog zo onder invloed van medicatie en net in mijn diepe slaap, er was toen ik ging slapen nog geen teken dat hij snel zou overlijden. Maar nadat de zuster me nog een keer riep dat het nu echt snel ging, ben ik naar Eric toegelopen en zag gelijk dat het inderdaad zover was. Eric was aan het overlijden…………….Ik raakte licht in paniek, ik moest zijn kinderen bellen. Ik belde dat ze moesten komen. Maar nog geen 5 minuten later haalde hij nog een keer diep adem en werd het oorverdovend stil. Het was geen vredig en rustig heen gaan, de dokter zegt dat hij er zelf niets van gemerkt heeft. De onrust die hij tijdens leven had, was ook zicht en hoorbaar tijdens zijn overlijden. Dus wat dat betreft ging hij wel op zijn Eric’s!!! Maar ik zal de beelden en geluiden voor altijd bij me dragen. Zijn lijden en overlijden wil ik niet herinneren maar dat voert nog regelmatig de boventoon in mijn hoofd. Dat zal ik een plek moeten geven. 21768218_10209850623358815_390182060496544292_n

Zijn angst was altijd dat hij zou sterven zonder mijn aanwezigheid, gelukkig heeft de zuster de situatie die nacht heel goed ingeschat waardoor ik bij hem was tot en met zijn laatste ademteug, dit is wat hij graag wilde.